معنى لغات : زحف - به معنى خزيدن و رفتن و يا با زانو رفتن ، به طرف چيزى رفتن ، با زحمت به طرف دشمن به واسطه ى زيادى آنها رفتن . دبر - عقب و قسمت آخر هر چيز ، آخر نماز ، زاويه ى اطاق . متحيّز - از تحيّز يعنى جاى معيّن انتخاب كرد و به جاى دگر توجّه نكرد . باء - يعنى برگشت ، اقرار كرد ، به سزاى خون كسى كشته شد . ليبلي - يعنى عذر خود نمودار مىكند تا پذيرفته شود ، سختى و مقاومت از خود نشان مىدهد تا آزمايش خود را بنماياند . جهت نزول : طبرى و سيوطى اين آيات را مربوط به جنگ بدر دانسته‌اند كه در آن دوران نازل شد . ترجمه : 15 اى كسانى كه به خدا و پيغمبر گرويده‌ايد چو با لشكر انبوه كافران رو برو شويد [ كه جز به سختى نتوانيد با آنان نزديك شويد ] پشت بديشان نكنيد . [ و از حمله ى به دشمن نمانيد ] 16 و هر كه در چنين روز پشت به آنان كند گرفتار خشم خدا شود و جايگاه او دوزخ بود كه بد سر انجامى است آن . مگر كه خواهد جاى بهتر براى جنگ بيابد و يا به سوى دسته ى ياران خود رود . [ نه چنين است كه شما بتوان خود كافران كشتيد ] 17 پس شما نكشتيد و خدا بود كه آنان را بكشت . و هم تو اى محمّد آنگاه كه ز دست پراندى تو خود نكردى كه خداى پرتاب كرد تا كه به نيكى و خوشى مؤمنان را گرفتار و آزموده كند [ و سر انجامشان نيكو شود ] كه البته خدا شنوا است و دانا 18 اين چنين است كه خدا حيله ى كافران سست كند [ و راه چاره گرى بر آنان به بندد ] 19 پس اگر گشايشى خواهيد همان بود كه برايتان رسيد و اگر خوددارى كنيد براى شما بهتر بود ، و اگر به خواسته ى خود باز گرديد ما [ به همان گونه كه ديديد به كار خود ] باز گرديم و هرگز گروه شما ، شما را بىنياز نكند هر چند فراوان باشند . چه البتّه خدا با مؤمنان بود . سخن مفسّرين : « إِلَّا مُتَحَرِّفاً لِقِتالٍ أَوْ مُتَحَيِّزاً إِلى فِئَةٍ » 15 طبرى : ضحّاك گفته است : يعنى اگر جاى دسترس به دشمن بيابد مىتواند از صحنه ى جنگ خارج شود تا خود را به آنجا برساند ، و نيز آن كه خود را كنار بكشد به خود پيغمبر يا باصحاب